7. Sınıf Karışımların Ayrılması Konu Anlatımı

Karışımları oluşturan maddeleri birbirinden ayırmak mümkündür. Bunun için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Karışan maddeler farklılık gösterdikçe ayırma yöntemleri de farklılık göstermektedir. Her karışımı, aynı yöntemle ayırmak mümkün olmayabilir.

 

1. Buharlaştırma Yöntemi

Buharlaştırma yöntemi, sıvının içinde çözünen katı maddeyi ayırmak için suyun uzaklaştırılmasıdır.

Bir katının bir sıvı içerisinde çözünmüş olduğu durumlarda, çözeltiden su buharlaştırılarak, katı kristallendirilerek (çöktürülerek) ortamdan ayrılır.

Örnek: Şekerli su karışımı ayırmak için suyu buharlaştırmak gerekir. Isı verilerek su buharlaştırıldığında geride sadece şeker kalır.

 

Yiyecekler yapılırken buharlaştırma yöntemi kullanılır. Pekmez, pestil, salça ve tarhana gibi hazır yiyecekler, su kullanılarak hazırlanır. İçerdikleri fazla su, güneşin etkisiyle buharlaştırılarak ürünler istenen kıvama getirilir.

2. Damıtma ile Ayırma

Kaynama noktaları birbirinden farklı olan sıvı sıvı karışımlarını ayırmak için kullanılır. Örneğin: alkol su karışımını bu yöntemle ayrıştırırız.

3. Yoğunluk farkı ile ayırma

Karışık halde bulunan iki katıyı ayırmak için, bazen, yoğunluk farkından yararlanılır. Bu amaçla uygun bir sıvı seçilir. Sıvı şu koşulları taşımalıdır:

  • Katıların ikisini de çözmelidir.
  • Yoğunluğu iki katının yoğunluğu arasında (birinden büyük, diğerinden küçük) olmalıdır.Karışım bu sıvıya atılırsa aşağıdaki görünüm ortaya çıkar.

Yoğunlukları farklı olan iki maddeyi yüzdürme yöntemi ile ayırabiliriz. Örneğin: Talaş ve kum karışımını bir suya dökeriz. Talaş üstte kum alta doğru hareket edecek. Ondan sonra aktarma ya da ayıklama yöntemini kullanarak ayıklarız.

4. Mıknatısla Ayırma

Mıknatıs demir, kobalt ve nikel gibi maddeleri çeker. Bunların dışındaki maddeleri çekmez. Mıknatıs tarafından çekilen ve çekilmeyen maddelerden oluşan karışımları mıknatıs kullanarak bileşenlerine ayırabiliriz. Mıknatısla ayırma işlemi günlük yaşamımızda özellikle hurdacılıkta kullanılmaktadır.

 

Örn: Demir tozu ve kükürt karışımını ayırmak için mıknatıs kullanılır. Demir tozu mıknatıs tarafından çekilir ve geride kükürt kalır.

5. Özkütle Farkı ile Ayırma (Yüzdürme Yöntemi)

Bazı katıların birbiri ile oluşturdukları karışımları sıvı maddeler kullanarak ayırabiliriz. Kum il odun talaşından oluşan bir karışımı ayırmak için su kullanılır veya rüzgarlı bir günde buğday savrulduğunda, buğday ile saman birbirinden ayrılabilir. Buğdayın özkütlesi samanın özkütlesinden daha büyüktür. Savurma işlemi sırasında hafif olan saman rüzgardan daha çok etkilenerek uzağa gider.

6. Elektriklenme ile Ayırma

Örneğin; biber tozu elektriklenebilen bir madde olduğundan bu yöntemle tuzdan ayrılabilir. Kâğıt parçaları aynı yöntemle başka maddelerden ayrılabilir.

7. Erime Noktası Farkı ile Ayırma

Karışık halde bulunan iki katı, çok özel durumlarda,erime noktası farkından yararlanarak ayrılabilir. Gerekli koşullar şunlardır.

  • Katıların birinin erime noktası düşük olmalıdır.
  • Diğer katının erime noktası oldukça yüksek olmalıdır.
  • Erime noktası düşük olan, sıvı hale geçtiğinde diğerini çözmemelidir.

 

Bu karışıma örnek vermek gerekirse margarin+kum karışımını örnek verebiliriz. Böyle bir krışıma ilk yapılacak işlem, karışımı yavaşça ısıtmaktır. Düşük bir sıcaklıkta eriyen margarini (sıvı haldeki margarini) kumdan ayırırız.

8. Tanecik Boyutu Farkı ile Ayırma

Tanecik boyutları farklı olan katı – katı karışımlarını ayırmada kullanılan yöntemdir. Buna eleme yöntemi de denilmektedir.

 

İri ve küçük parçacıklardan oluşan karışımları ayırmada kullanılabilir. Eleme işleminde kullanılan araçlara elek denir. İri olanlar eleğin üstünde kalırken küçük olanlar eleğin altına geçerler. Kum – çakıl taşı, pirinç – yemek tuzu karışımı bu yöntemle ayrışabilir.

9. Çözünürlük Farkı ile Ayırma

Bazı katı katı karışımlarındaki maddelerden biri sıvı içerisinde çözülürken diğeri çözülmez. Böyle karışımları ayırmak için bu yöntem kullanılır. Örneğin: kum tuz karışımında, tuz suda çözünürken, kum çözülmez. Karışım suya atılırsa tuz suda çözünür, kum ise dibe çöker. Çöken kum süzme ile ayrıştırılır. Tuzlu su karışımı su tamamen buharlaşıncaya kadar ısıtılırsa geride tuz kristalleri kalır. İşlemler sonunda tuz ve kum taneleri ayrıştırılmış olur.

BENZER YAZILAR
YORUMLAR
KPSS
DERS NOTU İSTATİSTİKLERİ
  • Toplam Ders Notu: 75
  • Toplam Okuma: 196730