8. Sınıf Mevsimler ve İlklim

HAVA OLAYLARI

  • Dünyayı çevreleyen hava katmanı (atmosfer) içinde gözlenen Yağış ve Rüzgârlara Hava olayları denir. Hava olayları atmosferin ilk 10 km sinde görülür.
  • Dünya`yı diğer gezegenlerden ayıran özelliklerinin başında; üzerinde hava olaylarının görülmesi ve canlı yaşamına olanak sağlayan atmosferinin var olması gelir.

Atmosfer tabakası;
%78 Azot
% 21 Oksijen
% 1 su buharı, C0
2, Argon ve diğer gazlar  dan oluşur.

  • Hava olaylarının nedeni sıcaklık, basınç ve nem (havadaki su buharı)dır.
  • Hava olaylarının temel sebebi hava sıcaklığındaki değişmelerden kaynaklanan basınç farklılıklarıdır.
  • Hava sıcaklığını termometre ile
  • Hava basıncını barometre ile
  • Havadaki nemi hidrometre(nemölçer) ile ölçeriz.

NEM

  • Nem, yeryüzündeki canlıların terlemesi ve suların buharlaşması ile havaya katılan su buharı miktarıdır.
  • Sıcaklık arttıkça buharlaşma ve terleme artacağından nem de artar. Bu nedenle soğuk günlerde havanın nemi düşük, sıcak günlerde ise yüksektir.
  • Havadaki nem  nemölçer (hidrometre) ile ölçülür.

Hava olaylarının günden güne ya da bölgeden bölgeye farklılık göstermesinin nedeni  sıcaklık, nem ve hava basıncı farklılıklardır.

HAVA BASINCI ve RÜZGÂRLAR

Havada bulunan moleküller biribirleriyle ya da cisimlerin yüzeylerine çarpmaktadırlar. Bu çarpmalar sonucunda oluşan etkiye Hava Basıncı denir. Sıcaklık artınca moleküller arasındaki uzaklık artar yoğunluğu ve basıncı azalır.

Alçak Basınç Alanı

Sıcaklığın yüksek olduğu bölgelerde moleküller arası mesafe artar ve hava basıncı düşer. Bu bölgelere Alçak basınç alanı denir.

  • Hava sıcaklığı yüksektir.
  • Nem oranı yüksektir.
  • Isınan hava yükselir
  • Yükselen hava soğuyarak bulutları oluşturur.
  • Bulutlar yağışa neden olur.
  • Ancak yüksek basınç alanlarından bu bölgelere hava akımı(Rüzgâr) oluşacağı için bir süre sonra hava koşulları değişecektir.
  • Basınç azaldıkça hava koşulları daha hızlı değişir.

Yüksek Basınç alanı

Sıcaklığın düşük olduğu bölgelerde moleküller arası mesafe azalır ve hava basıncı artar. Bu bölgelere yüksek basınç alanı denir.

  • Hava sıcaklığı alçak basınç alanlarına göre düşüktür.
  • Havadaki nem oranı düşüktür.
  •  Alçak basınç alanında oluşan bulutlar yukarıdan yüksek basınç alanlarına taşınır.
  •  Havanın sıcaklığı ya da soğukluğu daha bariz hissedilir.
  • Yüksek basınç alanlarından çevreye doğru rüzgârlar (Hava akımı) oluşur.

1. Rüzgar

  • Rüzgâr, yüksek basınç alanından alçak basınç alanına doğru yatay yönde hareket eden hava akımının genel adıdır.
  • Rüzgârın oluşum nedeni havadaki basınç farkıdır.
  • Rüzgâr oluşumu Dünyamızın günlük dönüş hareketiyle sürekli devam eder. Rüzgârlar zaman zaman hız değiştirerek bazen sakin esen meltemler bazen ise fırtınalar, kasırgalar meydana gelir. Hızları farklı olan rüzgârların çevrelerine olan etkileri de farklıdır.

Rüzgârlar kuvvet ve etkisine göre küçükten büyüğe;

1- Sakin      2- Esinti veya Yel      3- Meltem  4- Fırtınamsı rüzgâr  5- Fırtına  6- Kuvvetli fırtına      7- Kasırga (Tayfun)

  • Rüzgârların etkileri “Beaufort (Bifort) Ölçeği” ile tanımlanır. Bifort ölçeğine bakıldığında rüzgârın hızı artınca kuvveti ve etkisi de artmaktadır.

2.Yağmur

Sıcak havanın etkisiyle yeryüzünde buharlaşan su, yükseklere doğru çıktıkça soğuk hava ile karşılaşarak yoğuşur ve küçük su damlacıkları hâline gelir. Gökyüzünde birleşip büyüyen bu su damlacıkları ağırlaşarak yeryüzüne iner.Böylece yağmur oluşur.

3.Çiy

Geceleyin hava serinler ve ortam sıcaklığının düşmesiyle havadaki su buharı yoğunlaşarak toprağın, ağaç dallarının ve yaprakların üzerinde çiy adı verilen su damlacıkları halinde toplanır.

4.Sis

Yerle temas eden hava içindeki su buharının yoğuşması veya donarak kristalleşmesi sonucu çok küçük su damlacıklarından ya da buz kristallerinden meydana gelir.

5.Kar

Bulutlardaki su damlacıkları, soğuk havanın etkisiyle minik buz taneciklerine dönüşür. Bunlar birleşerek yeterli büyüklüğe ulaştığında kar taneleri şeklinde yeryüzüne iner.

6.Dolu

Havanın içindeki soğumuş su damlacıkları soğuk hava ile karşılaşınca aniden donabilir.  Bunun sonucunda buz parçaları hâlinde yeryüzüne inen su damlacıklarına dolu adı verilir.

7.Kırağı

Soğuk ilkbahar ve sonbahar gecelerinde havadaki su buharı yeryüzündeki toprak ve bitkiler üzerinde kristaller oluşturur. Buna kırağı denir.

 

Hava Tahmininin Önemi

—Atmosferde meydana gelen sıcaklık değişimlerini ve buna bağlı olarak oluşan hava olaylarını inceleyip, hava tahmini yapan bilim dalına meteoroloji, bu bilimle uğraşan bilim insanlarına meteorolog denir.

—Hava tahminleri; kara, hava ve deniz ulaşımının planlanması açısından önemlidir.

—Hava tahminleri; tarımla uğraşanların işlerini planlamasını kolaylaştırır.

—Hava tahminleri; muhtemel sel felaketlerine karşı önlem alınmasını sağlar.

—Hava tahminleri; aşırı sıcaklıktan kaynaklanan kalp ve tansiyon hastalarının gerekli önlemleri almasını sağlar.

 

İKLİM

  • İklim, yeryüzünün bir kesiminde veya tamamında, belli bir süre boyunca gelişen sıcaklık, nem, hava basıncı, rüzgar, yağış, yağış şekli gibi atmosfer olaylarının (hava şartlarının) istatistiki ortalamasıdır.
  • —Bir yerin iklimi o yerin enlemine, yükseltisine, yer şekillerine, kalıcı kar durumuna ve denizlere olan uzaklığına bağlıdır.
  • İklim ve hava olayları birbirini yakından ilgilendiren olaylardır.
  • Kara-deniz, deniz-hava etkileşimleri; volkanik gazlar, insan faaliyetleri, arazi kullanımı, Güneş`ten gelen ve yansıyan ışınlar gibi etkenler iklimin temel elemanlarıdır. Bu elemanların atmosfer üzerinde; uzun süreler sonunda oluşan etkileri Dünya`daki iklim tiplerini meydana getirirken kısa süreler sonunda oluşan etkileri de atmosferdeki  hava olaylarını meydana getirir.
  • Dünya`da Birbirinden farklı bir çok iklim bulunmaktadır. Dünya‘nın oluşumundan bu yana iklimler aynı kalmamış zamanla değişimlere uğramıştır.
  • Dünya’da soğuk, sıcak ve ılıman iklim olmak üzere başlıca üç çeşit iklim türü vardır.
  • Dünya üzerinde her bölgede kendine özgü iklim tipi bulunur.
  • Ülkemizde ise başlıca üç iklim tipi görülür. Bunlar Akdeniz iklimi, Karadeniz iklimi ve karasal iklim olarak adlandırılır.
  • İklim ile hava olayları birbirleriyle bağlantılıdır. Ancak aralarında farklar vardır.
  • İklimi inceleyen bilim dalına iklim bilimi (klimatoloji) denir.
  • Bu alanda çalışan uzmanlar ise iklim bilimci (klimatolog) olarak adlandırılır.
  • Herhangi bir bölgenin iklimi; o bölgenin konumuna, denizden yüksekliğine, denize yakınlığına bağlı olarak değişebilir.

Küresel İklim Değişikliği

  • Bir bölgenin iklimi çeşitli etkiler sonucu zamanla değişiklik gösterebilir. İklimde meydana gelen değişikliklerin tümüne iklim değişikliği adı verilir.
  • Fosil yakıtlarının kullanımı sonucu oluşan sera gazlarının (CO2, NO2, SO2, …) atmosferdeki artışı küresel ısınmaya neden olur.  Bu da iklim değişiklerine sebep olur.
  • —Fosil yakıt kullanımının artması, ormanlık alanların azalması ve sanayi tesislerinin atmosfere saldığı sera gazları atmosferde var olan doğal sera etkisini kuvvetlendirmektedir. Bunun sonucunda Dünya’nın yüzey sıcaklığı artmakta ve küresel ısınma gerçekleşmektedir.

İKLİMİN İNSANLAR ÜZERİNE ETKİSİ

  • Yeryüzüne dağılışlarını
  • Ekonomik faaliyetlerini
  • Yiyecek ve giyeceklerini
  • Fizyolojik gelişmelerini
  • Karakterlerini
  • Kültür faaliyetlerini
  • Konut tipi ve malzemeleri
  • Ulaşım faaliyetleri
  • Turuzim faaliyetleri
  • Tarım faaliyetleri
  • Tarım ürünlerinin çeşitliliğini etkiler

İKLİMİN ÇEVRE ÜZERİNE ETKİSİ

  • Toprak oluşumu ve verimliliği
  • Yeryüzü şekillerinin oluşumu
  • Bitki örtüsü çeşitliliği
  • Göllerin oluşumu ve kimyasal özellikleri
  • Akarsu debisi ve rejimini
  • Hayvan türlerinin dağılışı
  • Kayaların çözünme türü
  • Erozyon
  • Kalıcı kar sınırı yükseltisi
  • Denizlerin tuzluluk oranı

Karasal iklim, Akdeniz iklimi ve Karadeniz iklimi

  • Türkiye`de gözlenen başlıca iklim çeşitleridir.
  • İklimden bahsedilirken kurak, yağışlı, soğuk, sıcak gibi ifadeler kullanılır.

Dünyadaki iklim çeşitleri;

  • EKVATORAL İKLİM.
  • TROPİKAL İKLİM (Subtropikal-Savan)
  • MUSON İKLİMİ
  • ÇÖL İKLİMİ (Sıcak ve Kurak İklim)
  • AKDENİZ İKLİMİ
  • OKYANUSAL İKLİM (Ilıman iklim)
  • KARASAL İKLİM.
  • STEP İKLİMİ (Yarı kurak iklim)

 

BENZER YAZILAR
YORUMLAR
100
ONLİNE SINAV
1409
ADET SORU
4574
DEFA ÇÖZÜLDÜ
KPSS
NİTELİKLİ LİSELERE
GEÇİŞ SINAVI

01 Haziran 2019