8. Sınıf Basınç

Bir yüzeye etki eden dik kuvvete basınç denir. (Dik uygulanan kuvvetin yüzeye etkisi)

Maddeler bulundukları yüzeylere üç halde de (katı, sıvı, gaz) basınç uygular.

KATILARIN BASINCI

  • Normal ayakkabı ile kara batarken neden kar ayakkabısı ile batmayız?
  • Karpuzu bıçağın düz olan tarafıyla keserken neden zorlanırız da keskin tarafıyla zorlanmayız?
  • Trenler de tekerlek sayısı neden çoktur?
  • Ağır bir poşet taşırken neden poşet elimizi acıtır?
  • Katı Maddeler, temas ettikleri yüzeye ağırlıkları nedeniyle DİK DOĞRULTULU bir kuvvet uygularlar. Herhangi bir kuvvetin yüzey üzerinde ki etkisi YÜZEY ALANININ BÜYÜKLÜĞÜNE BAGLIDIR.
  • Birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvete BASINÇ denir.

Kuvvetin bir yüzey üzerindeki etkisi onun şiddeti yanında uygulandığı yüzeyin büyüklüğüne de bağlıdır.

Kuvvetin uygulandığı yüzey alanı ne kadar küçükse uygulanan kuvvetin etkisi de o kadar büyük olur. Aşağıdaki şekilde cismin ağırlığı değişmeden temas etttiği yüzey alanı arttığı için basınç azalır.

Kuvvet(ağırlık) artarsa basınç artar. Örneğin, aşağıdaki kutulara bakalım ilk şekilde bir kutu ağırlığı(ağırlık kuvvettir) sayesinde zemine basınç uygulamaktadır. Daha sonra kutunun üzerine aynı cisimden bir tane daha koyulmuştur. Bu sayede kutuların toplam ağırlığı(kuvvet) artmıştır. Bundan dolayı da zemine yaptıkları etki yani basınç artmıştır.

SONUÇ: Basınç AGIRLIK İLE DOĞRU ORANTILI ( agırlık artarsa basınçta artar), YÜZEY ALANI İLE TERS ORANTILI ( Yüzey alanı artarsa basınç azalır) dır.

HAYATIMIZDA KATI BASINCI

  • İş makinelerindeki paletler sayesinde tonlarca ağırlıktaki iş makineleri kuma batmadan rahatça çalışabilir.
  • Trenlerin tekerlek sayısının çok olması, tren ağırlığını çok sayıdaki tekerlek üzerinde paylaşılmasını sağlayarak basıncı düşürür. Böylece rayların bozulması önlenir.
  • İki ayak üzerinde dururken az, tek ayak üzerinde dururken fazla basınç uygulanır ve bu nedenle kuma ya da kara daha fazla batılır.
  • Fil, gergedan ve deve gibi hayvanların ayaklarının taban alanlarının büyük olması da onların yere uygulayacakları basıncı küçültür. Böylece hayvanlar toprak veya kum zeminde rahatça yürür
  • Çivi, toplu iğne, raptiye ve bıçağın sivri ucunda kuvvetin uygulandığı alan küçük olduğundan basınç büyük olur.
  • Traktörlerin arka tekerlekleri geniş yüzeylidir. Böylece tarlanın yumuşak toprağına batmazlar.
  • Topuklu ayakkabı ile kumda ya da karda daha zor yürünür. Basıncı azaltmak için geniş tabanlı ayakkabılar tercih edilmeli.
  • Kışın lastiklere zincir takılır. Böylece basınç artırılarak arabanın kayması engellenir.
  • Ördek veya kazların ayak parmaklarının arasında perdeleri bulundugu için uygulayacagı basınç küçülür ve bu nedenle bataklıkta batmazlar.

SIVILARIN BASINCI

  • Sıvılar akışkan yapıya sahip olan maddelerdir.
  • Katılar gibi belirli bir şekilleri yoktur.
  • Dolduruldukları kabın şeklini alırlar.
  • Katılar gibi yerçekiminin etkisindedirler.

Katılar gibi sıvılarında yerçekiminin etkisiyle oluşan bir AĞIRLIKLARI vardır. Dolayısıyla hem ağırlıkları ve hemde akışkan olmaları nedeniyle bulundukları kabın TEMAS ETTİKLERİ HER YÜZEYİNE etkide bulunurlar. Bu etkiye SIVI BASINCI denir.

Sıvı basıncının derinlikle artması, sıvı içerisine bırakılan bir cismin alt yüzündeki basıncın daha büyük olmasına sebep olur.

 

Yoğunluk artarsa sıvı basıncı da artar. sıvı basıncı yoğunluk ile doğru orantılıdır.

Sonuç:

Sıvıların uyguladığı basınç;

1- Sıvının Derinliğine

2- Sıvının Yoğunluğuna

bağlıdır!

Nelere Bağlı Değildir?

Durgun sıvıların basıncı; içerisinde bulunduğu kabın şekline ya da kaptaki sıvı miktarına bağlı değildir.

Yukarıda görmüş olduğunuz tüm kaplardaki sıvıların basınçları eşittir.

PASCAL PRENSİBİ

  • Sıvılar Basıncı her tarafa eşit olarak iletir.
  • Bu gerçek Fransız bilim insanı Rlaise Pascal {Rleyz Paskal) tarafından şöyle ifade edilmiştir:
  • “Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan basınç, bu sıvının her noktasına ve kabın iç yüzeyinin her noktasına aynen iletilir.“
  • Bu gerçeğe Paskal Prensibi denir.
  • Bu kural sadece kapalı kaplardaki sıvı için geçerlidir.

 

SIVILARIN BASINCINA ÖRNEKLER

Denizlerde, derinlere dalan insanların basıncın artması nedeniyle vurgun yemesi.

Denizaltıların ancak belirli bir derinliğe kadar dalabilmesi.

Havada ortamında, nefesimizi suyun içerisinden daha uzun süre tutarız.  Bunun nedeni suyun uyguladığı basınçtır.

GAZLARIN BASINCI

Açık Hava Basıncı

Hava, hem yerküreye hem de kendi içindeki bütün cisimlere, moleküllerinin ağırlığı ve hareketi nedeniyle bir kuvvet uygular.

Bu kuvvet sonucu ortaya çıkan basınca “açık hava basıncı” veya “atmosfer basıncı” denir.

Atmosfer basıncı yeryüzüne (deniz kenarına) yaklaştıkça artar, yeryüzünden uzaklaşıldıkça azalır.

Açık hava basıncı P0 ile gösterilir.

BAROMETRE

Açık hava basıncını ölçmek için kullanılan araçlara barometre denir.

Açık hava basıncı ilk defa 1643 yılında İtalyan bilim adamı Toriçelli tarafından ölçülmüştür.

Toriçelli Deneyi

Toriçelli deneyi 0C sıcaklıkta ,kuru, nemsiz havada ve deniz seviyesinde (kenarında) yapılmıştır.

Toriçelli deneyinde, uzunluğu yaklaşık 1 m (çapı 1 cm2) olan bir ucu açık cam boru cıva ile doldurulmuş, borunun ağzı kapatılarak ters çevrilip cıva çanağına daldırılmıştır.

Cam borudaki cıva seviyesi bir miktar azalmış (cıva bir miktar cıva çanağına boşalmış), daha sonra denge sağlandığı için azalma durmuştur.

Cam boruda denge sağlandığında cıva yüksekliği  76 cm olarak ölçülmüştür.

Toriçelli deneyinde cam borudaki cıvanın tamamen boşalmamasının nedeni, cıvanın ağırlığı nedeniyle bulunduğu cam borunun tabanına uyguladığı basıncın açık hava basıncı ile dengelenmesidir.

76cm civa=10 üzeri 5 Pa = 1 atm

BENZER YAZILAR
YORUMLAR
100
ONLİNE SINAV
1409
ADET SORU
4574
DEFA ÇÖZÜLDÜ
KPSS
NİTELİKLİ LİSELERE
GEÇİŞ SINAVI

01 Haziran 2019